Η Κύπρος έχει θέση στον παγκόσμιο ερευνητικό χάρτη

Η Κύπρος έχει θέση στον παγκόσμιο ερευνητικό χάρτη


 

Το Ινστιτούτο Κύπρου εκπαιδευτική πύλη μεταξύ Ευρώπης και Ανατολής

 

Της Αγγέλας Κωμοδρόμου, Πηγή: Περιοδικό EUROΚΕΡΔΟΣ

 

Το Ινστιτούτο Κύπρου ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2007 και κατάφερε να διακριθεί διεθνώς και να καθιερωθεί ως περιφερειακό επιστημονικό κέντρο αριστείας, έρευνας και εκπαίδευσης.

Οι δράσεις του επικεντρώνονται στους ευρύτερους τομείς της Ενέργειας, του Περιβάλλοντος και των Υδάτινων πόρων, της Επιστήμης και Τεχνολογίας στην Αρχαιολογία και τον Πολιτισμό και της Επιστήμης και Τεχνολογίας στη βάση της Πληροφορικής. Παράλληλα λειτουργεί ως ερευνητική και εκπαιδευτική πύλη ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο – Μέση Ανατολή.

Επίσης κατάφερε να εξασφαλίσει σημαντικά κονδύλια.

Στην συνέντευξη που ακολουθεί ο Καθηγητής Κώστας Παπανικόλας και Πρόεδρος του Ινστιτούτου Κύπρου, εξηγεί μεταξύ άλλων γιατί ο τομέας της έρευνας μπορεί να βάλει την Κύπρο στο επίκεντρο του παγκόσμιου επιστημονικού ενδιαφέροντος και γιατί ο ενεργειακός χάρτης της Κύπρου χρειάζεται φρεσκάρισμα.

Το Ινστιτούτο Κύπρου συμπλήρωσε 10χρόνια από την ίδρυσή του. Που επικεντρώνει τη δράση του και τι πέτυχε μέσα σε αυτή την δεκαετία;

Το ΙΚυ επικεντρώνει τη δράση του σε ερευνητικά θέματα αιχμής και υψηλού επιπέδου διδακτορικά προγράμματα σπουδών. Βασικοί πυλώνες για την ανάπτυξη του, 10 χρόνια μετά την ίδρυσή του, παραμένουν οι στρατηγικές του συνεργασίες με κορυφαία ιδρύματα του εξωτερικού όπως το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασσαχουσέττης (Μ.Ι.Τ.), το Πανεπιστήμιο του Ιλλινόις και το Κέντρο Ερευνών και Αποκατάστασης των Μουσείων στη Γαλλία. Το ίδρυμα έχει καταφέρει να διακριθεί ερευνητικά διεθνώς και να καθιερωθεί ως περιφερειακό επιστημονικό κέντρο αριστείας για έρευνα και εκπαίδευση. Το ΙΚυ είναι περήφανο για την εξασφάλιση μεγάλων ανταγωνιστικών κονδυλίων, κυρίως από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Συγκριτικά, το Ινστιτούτο Κύπρου έχει 3 φορές υψηλότερη χρηματοδότηση από το μέσο όρο της Κύπρου (15.313 ευρώ) και περισσότερο από 12 φορές υψηλότερη χρηματοδότηση από το μέσο όρο της ετήσιας χρηματοδότησης των χωρών της ΕΕ ανά ερευνητή (3.742 ευρώ). Η πετυχημένη παρουσία του και προσφορά διαφαίνεται και μέσα από δήλωση του αντιπρόεδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Ευρώ και τον Κοινωνικό Διάλογο, Valdis Dombrovskis, σε επίσκεψή του στο ΙΚυ: «το Ινστιτούτο είναι ένας από τους σημαντικούς πυλώνες για τη μετατροπή της οικονομίας της Κύπρου σε οικονομία της γνώσης».

Ποια ερευνητικά έργα βρίσκονται σε εξέλιξη;

Πέραν των 20 εξωτερικά χρηματοδοτούμενων ερευνητικών προγραμμάτων βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη στους τομείς ενασχόλησης των τριών ερευνητικών κέντρων του ΙΚυ. Επιπρόσθετος σημαντικός αριθμός έργων υλοποιείται επίσης από τις ερευνητικές ομάδες του ιδρύματος σε θέματα όπως η Ενέργεια, η Κλιματική Αλλαγή, η Περιβαλλοντική Παρακολούθηση, οι Υπολογιστές Υψηλών Επιδόσεων και η Αρχαιολογία και Πολιτιστική Κληρονομιά. Ενδεικτικά μπορεί να αναφερθεί το έργο για παραγωγή ηλεκτρισμού και αφαλατωμένου νερού από συγκεντρωμένη ηλιακή ενέργεια, η παρακολούθηση του περιβάλλοντος με Ιπτάμενες Πλατφόρμες για Ατμοσφαιρικές και Επίγειες Παρατηρήσεις (μικρού και μεσαίου μεγέθους μη επανδρωμένα αεροσκάφη), η έρευνα για την κατανόηση των επιπτώσεων της αλλαγής στις ατμοσφαιρικές και κλιματικές συνθήκες της περιοχής και οι πρακτικές αειφόρου ενέργειας στο δομημένο περιβάλλον.

Από πού αντλούνται οι ερευνητικοί πόροι του ΙΚυ;

Το Ινστιτούτο Κύπρου λαμβάνει ετήσια κρατική χορηγία για τη λειτουργία του. Όμως οι ερευνητικοί πόροι του αντλούνται σε μεγάλο βαθμό από ανταγωνιστικά κονδύλια της ΕΕ και από χορηγίες ιδρυμάτων και ιδιωτών.

Aπό την μια έχουμε την ανεύρεση του φυσικού αερίου, από την άλλη εσείς σαν ΙΚυ δίνετε έμφαση στις ΑΠΕ. Ποιες είναι οι δικές σας σκέψεις; Ο ενεργειακός χάρτης της Κύπρου χρειάζεται φρεσκάρισμα;

Πρώτα από όλα η εύρεση φυσικού αερίου δεν αποκλείει την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά σε ένα μελλοντικό σωστό ενεργειακό σχεδιασμό. Το ΦΑ είναι ένα καύσιμο με μικρότερες εκπομπές αεριών θερμοκηπίου ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας σε σχέση με το ντίζελ και το μαζούτ που χρησιμοποιούνται σήμερα στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής στην Κύπρο, και είναι σίγουρα ένα καύσιμο που μπορεί να δράσει ως ‘γέφυρα’ μεταξύ του σήμερα και ενός μέλλοντος πολύ χαμηλών έως και μηδενικών εκπομπών. Οι δραστηριότητες του ΙΚυ αποσκοπούν στη σταδιακή εισαγωγή τεχνολογιών που μπορούν να παίξουν πολύ σημαντικό ρόλο στον ενεργειακό χάρτη της χώρας μας τόσο άμεσα όσο και στο μέλλον.

Το φρεσκάρισμα του ενεργειακού χάρτη της Κύπρου είναι απαραίτητο και η διαδικασία στρατηγικού σχεδιασμού για την ενέργεια πρέπει να γίνεται με τη συνδρομή ιδρυμάτων με τη σχετική τεχνογνωσία. Η συστηματική και τεκμηριωμένη εξέταση όλων των επιλογών, κυρίως μέσω τεχνοοικονομικών μελετών, είναι απαραίτητη, ένας τομέας που το Ινστιτούτο Κύπρου μπορεί να προσφέρει άμεσα.

Γιατί τόσα χρόνια δεν καταφέραμε να ανεξαρτητοποιηθούμε από το πετρέλαιο και να επικεντρωθούμε στην ηλιακή ενέργεια;

Η ‘απεξάρτηση’ από το πετρέλαιο δεν είναι απλή υπόθεση. Μην ξεχνάτε ότι τα υγρά καύσιμα υδρογονανθράκων δεν χρησιμοποιούνται μόνο στην ηλεκτροπαραγωγή, αλλά και στις μετακινήσεις. Οι τεχνολογίες που θα τα αντικαταστήσουν τώρα κάνουν τα πρώτα τους εμπορικά βήματα (π.χ. η ηλεκτροκίνηση). Η Κύπρος βέβαια προσφέρει αρκετά σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα για την ταχεία εισαγωγή τέτοιων τεχνολογιών, όπως το απομονωμένο δίκτυο, οι μικρές σχετικά αποστάσεις, το σύγχρονο και μη διασυνδεδεμένο δίκτυο μεταφορών, η ρυμοτομία των πόλεων που ευνοεί σε ένα βαθμό τη χρήση και ιδιοκτησία ιδιωτικών οχημάτων κ.α. Όμως δεν γίνονται όλα αμέσως, μην ξεχνάτε τη δυναμική της αγοράς και την έλλειψη για την ώρα κατάλληλων υποδομών. Ως προς την ηλεκτροπαραγωγή, το τωρινό καθεστώς αναπτύχθηκε λόγω της ευκολίας εισαγωγής και αποθήκευσης υγρών καυσίμων, και μιας και η Κύπρος δεν έχει γηγενείς πόρους εκτός από τις πρόσφατες ανακαλύψεις ΦΑ, ήταν ως ένα βαθμό λογικό να γιγαντωθεί η εξάρτηση από το πετρέλαιο. Όμως τα πράγματα αλλάζουν. Η εντύπωση ότι το ηλεκτρικό δίκτυο δεν μπορεί να απορροφήσει την παραγωγή από ΑΠΕ αρχίζει και καταρρίπτεται με την ευκολία αποθήκευσης ενέργειας, κάτι για το οποίο το ΙΚυ έχει απτά αποτελέσματα από την ερευνητική του δραστηριότητα. Οι τεχνολογίες που αναπτύσσουμε στο ίδρυμα, αλλά και άλλες που έχουν σημειώσει επέκταση στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια όπως τα φωτοβολταϊκά πάρκα και η αιολική ενέργεια μπορούν αν συνδυαστούν έξυπνα να μας απαλλάξουν ολοκληρωτικά από την ανάγκη για πετρέλαιο. Ίσως αυτή να είναι μια εικόνα για το μέλλον, ίσως όμως και να γίνει πιο σύντομα από όσο νομίζουμε.

Πιστεύετε ότι ο τομέας της έρευνας μπορεί να βάλει την Κύπρο στο επίκεντρο του παγκόσμιου επιστημονικού ενδιαφέροντος;

Η προνομιακή γεωπολιτική θέση της Κύπρου υποβοηθά τα μέγιστα έτσι ώστε η Κύπρος να μπορεί να προσελκύει το παγκόσμιο ερευνητικό ενδιαφέρον για κάποιες από τις ερευνητικές της δραστηριότητες. Η προνομιακή αυτή θέση επιτρέπει στο ΙΚυ να λειτουργεί ως ερευνητική και εκπαιδευτική πύλη ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο – Μέση Ανατολή. Το Ινστιτούτο Κύπρου είχε από την αρχή ως πρωταρχικούς στόχους την υποβοήθηση στην μετατροπή της οικονομίας της Κύπρου και τη χρήση της επιστήμης και τεχνολογίας για την προώθηση της ειρήνης και ευημερίας των λαών της περιοχής, κάτι που σίγουρα μπορεί να προκαλέσει παγκόσμιο ενδιαφέρον. Η Κύπρος έχει το ανθρώπινο δυναμικό για να διαπρέψει παγκοσμίως σε πολλούς ερευνητικούς τομείς, ειδικά αν η επιλογή γίνει προσεκτικά σε θέματα που πραγματικά μπορούν να βελτιώσουν με τις εφαρμογές τους τη ζωή στην ευρύτερή μας περιοχή.

Πως σχολιάζετε την ικανότητα του ΙΚυ να προσελκύει παγκοσμίως αναγνωρισμένους εμπειρογνώμονες αλλά και φοιτητές από όλο τον κόσμο;

Η ικανότητα του ιδρύματος να προσελκύει παγκοσμίως αναγνωρισμένους επιστήμονες αναδεικνύει ακόμη περισσότερο τον περιφερειακό ρόλο που παίζει και πρέπει να συνεχίσει να παίζει το ΙΚυ. Το ΙΚυ έχει αποδείξει, πρώτιστα στα κορυφαία ιδρύματα με τα οποία συνεργάζεται, ότι επιτελεί σημαντικό έργο χωρίς κανένα συμβιβασμό στην ποιότητα. Αφού κορυφαία διεθνή ιδρύματα συνεργάζονται μαζί μας σε σωρεία ερευνητικών πρωτοβουλιών είναι λογικό η εμπιστοσύνη αυτή να μεταβιβάζεται και κορυφαίους επιστήμονες αλλά και φοιτητές, οι οποίοι επιλέγουν το ίδρυμα χωρίς ενδοιασμούς.

Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλο της έρευνας, καινοτομίας και τεχνολογίας για την κυπριακή οικονομία γενικότερα;

Η συμπόρευση της οικονομίας μας μαζί με την έρευνα, την καινοτομία και την τεχνολογία είναι κάτι απαραίτητο αν θέλουμε να βαδίσουμε στον δρόμο της προόδου. Υπάρχουν τόσα πολλά επιτυχημένα παραδείγματα οικονομιών κρατών όχι πολύ μεγαλύτερων από το δικό μας που πραγματικά προόδευσαν στηριζόμενοι στο τρίπτυχο έρευνας – καινοτομίας – τεχνολογίας. Δεν υπάρχει ουσιαστικά άλλος δρόμος αν πραγματικά στοχεύουμε στην πρόοδο της χώρας μας. Πρόσφατα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης ο οποίος παρευρέθηκε στην πρώτη τελετή αποφοίτησης του ΙΚυ είχε δηλώσει: «Δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι στα ερευνητικά εργαστήρια και ερευνητικές υποδομές του Ινστιτούτου Κύπρου εκκολάπτεται η καινοτομία της μελλοντικής μας οικονομίας και πως ότι εκεί μαθητεύουν οι νέοι επιστήμονες και τεχνολόγοι που θα την στελεχώσουν».

 

Ερευνητικά προγράμματα του ιδρύματος

Κλιματική Αλλαγή

Ένας από τους τομείς έρευνας του ΙΚυ είναι η κατανόηση των επιπτώσεων της αλλαγής στις ατμοσφαιρικές και κλιματικές συνθήκες της περιοχής.

Τα αποτελέσματα έρευνας του ΙΚυ κατέδειξαν την Ανατολική Μεσόγειο και τις γειτονικές Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική, ως περιοχές υπερθέρμανσης, αυξημένης ξηρασίας και επιδεινούμενης ποιότητας αέρα εξαιτίας ανθρωπογενών εκπομπών αλλά και φυσικών αιτιών, όπως η σκόνη της ερήμου.

Αυτό αναμένεται να οδηγήσει σταδιακά σε μαζικές εξόδους πληθυσμών, τους αποκαλούμενους περιβαλλοντικούς μετανάστες.

Επίσης, το ΙΚυ συνεργάζεται με κυβερνητικές υπηρεσίες με στόχο την παροχή συμβουλών προς τους φορείς χάραξης πολιτικής για αποτελεσματική και ολοκληρωμένη στρατηγική προσαρμογής αντιμετώπισης των ολοένα και πιο πιεστικών προβλημάτων της κλιματικής αλλαγής στην περιοχή.

Υπολογιστές Υψηλών Επιδόσεων

Στο Ινστιτούτο στεγάζεται ο πρώτος υπερ-υπολογιστής της Κύπρου. H υποδομή εγκαινιάστηκε το 2012 με την εγκατάσταση μιας καινοτόμας, υβριδικής μηχανής, του Cy-Tera, ο οποίος είναι ο πρώτος υπερυπολογιστής της Κύπρου και ο μεγαλύτερος υπερυπολογιστής ανοικτής πρόσβασης στην Μέση Ανατολή.

Η αποστολή της Υπολογιστικής Υποδομής Υψηλών Επιδόσεων είναι η παροχή υπέρ-υπολογιστικών πόρων αλλά και πόρων για αποθήκευση τεράστιων όγκων δεδομένων στην ερευνητική κοινότητα της Κύπρου αλλά και της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου.

Επιπρόσθετα, η υποδομή παρέχει υποστήριξη και εκπαίδευση υψηλού επιπέδου προς τους ερευνητές, δυνατότητα επεξεργασίας μεγάλου όγκου δεδομένων, καθώς και πρόσβαση σε υπολογιστικό νέφος (cloud computing).

Ενέργεια

Σε ό,τι αφορά την ενέργεια, το Ινστιτούτο Κύπρου υλοποιεί ένα φιλόδοξο πρόγραμμα για να καταστεί ως περιφερειακός ηγέτης και ένας κύριος κόμβος της ΕΕ για έρευνα στον τομέα της ηλιακής ενέργειας.

Οι δραστηριότητές του επικεντρώνονται στην χρήση της ηλιακής ενέργειας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την προώθηση της καινοτομίας στην Κύπρο και την ευρύτερη περιοχή.

Σημαντικές ερευνητικές υποδομές περιφερειακής και πανευρωπαϊκής σημασίας έχουν ανεγερθεί, συμπεριλαμβανομένων της μονάδας «ΠΡΩΤΕΑΣ» κοντά στο Πεντάκωμο Λεμεσού, της μονάδας κάτοπτρων Fresnel στις εγκαταστάσεις του Ινστιτούτου στην Αθαλάσσα και του εργαστηρίου αποθήκευσης θερμικής Ενέργειας (TESLA).

Επίσης, το ΙΚυ συμμετέχει και συντονίζει ένα μεγάλο αριθμό ερευνητικών προγραμμάτων στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ηλιακής αφαλάτωσης, ηλιακού κλιματισμού, αποθήκευσης και εξοικονόμησης ενέργειας.

Περιβαλλοντική Παρακολούθηση

Η ερευνητική υποδομή του Ινστιτούτου Κύπρου για Αυτόνομες, Ιπτάμενες Πλατφόρμες για Ατμοσφαιρικές και Επίγειες Παρατηρήσεις αποτελείται από δώδεκα μικρού και μεσαίου μεγέθους μη επανδρωμένα αεροσκάφη τα οποία έχουν εξοπλιστεί με ποικιλία οργάνων και έχει καταστήσει το Ινστιτούτο Κύπρου ως σημείο αναφοράς στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Ένα σημαντικό επίτευγμα του Ινστιτούτου Κύπρου είναι ότι η συγκεκριμένη υποδομή έχει ενταχθεί στο πολύ σημαντικό δίκτυο ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών ESFRI μέσω της συμμετοχής του στο πανευρωπαϊκό πρόγραμμα ACTRIS (Aerosols, Clouds and Trace gases Research Infrastructure Network) που αποτελείται από μια σειρά σταθμούς σε διάφορες χώρες και έχει ως στόχο τον εναρμονισμό των ατμοσφαιρικών μετρήσεων που πραγματοποιούνται στην Ευρώπη, καθώς και τον ποιοτικό τους έλεγχο.

Αρχαιολογία και Πολιτιστική Κληρονομιά

Πανευρωπαϊκό σημείο αναφοράς για την έρευνα στις Επιστήμες Πολιτιστικής Κληρονομιάς αποτελούν οι σημαντικές ερευνητικές υποδομές του ιδρύματος για τεχνολογικές και επιστημονικές εφαρμογές στην Αρχαιολογία και Πολιτιστική Κληρονομιά μέσω της συμμετοχής του στο E-RIHS (Ευρωπαϊκή Ερευνητική Υποδομή για Επιστήμες Πολιτιστικής Κληρονομιάς), – ένα από τα νέα εγκεκριμένα προγράμματα του Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Φόρουμ Ερευνητικών Υποδομών (ESFRI).

Στα σημαντικότερα επιτεύγματα των σχετικών ερευνητικών ομάδων συμπεριλαμβάνονται η δημιουργία του κινητού αρχαιολογικού εργαστηρίου (STAR-LAB), η σταδιακή δημιουργία της «Διόπτρας» (Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Εντμέ Λεβέντη), που έχει ως στόχο την καταγραφή, έρευνα και διάχυση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κύπρου, καθώς και τo Εργαστήριο Τρισδιάστατης Οπτικοποίησης και Ψηφιακής Ανακατασκευής που έχει συμβάλει στην έρευνα και μελέτη αρχαιολογικών ευρημάτων, όπως νομίσματα και έργα τέχνης συμπεριλαμβανομένων και έργων του Ελ Γκρέκο.


Comments

comments

Σχετικά με τον Συγγραφέα