Ο καπιταλισμός βρίσκεται υπό επίθεση

Ο καπιταλισμός βρίσκεται υπό επίθεση

Ο καπιταλισμός βρίσκεται υπό επίθεση. Δείτε τη δημοτικότητα του Μπέρνι Σάντερς, του σοσιαλιστή που ισοβαθμεί στις δημοσκοπήσεις με τη Χίλαρι Κλίντον για τη συνέλευση για την επιλογή υποψηφίων των Δημοκρατών στην Αϊόβα που θα διεξαχθεί σήμερα 1η Φεβρουαρίου. Για να ανασυγκροτηθεί το σύστημα της ελεύθερης επιχειρηματικότητας, θα πρέπει να στηριχθεί σε μια σύγχρονη αντίληψη της δικαιοσύνης.

Εξετάζοντάς τον από τον Άρη, ο καπιταλισμός έχει τεράστια επιτυχία. Η ελεύθερη επιχειρηματικότητα έχει δημιουργήσει πλούτο και έχει βγάλει εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων από τη φτώχια. Εξετάζοντάς τον από τη Γη, ωστόσο, αυτό που ξεχωρίζει συχνά είναι πως πολύ έχουν μείνει πίσω στην παρέλαση της παγκοσμιοποίησης και της τεχνολογίας, ενώ άλλοι έχουν βγει μπροστά με μεθόδους περισσότερο αισχρές παρά δίκαιες.

Η κλασσική απάντηση της αριστερής πτέρυγας στην υποτιθέμενη αδικία του καπιταλισμού είναι η φορολογία και η δαπάνη. Όμως αυτό δεν αποδίδει πολύ καλά. Οι υψηλοί φόροι μπορούν να υποσκάψουν το επιχειρηματικό πνεύμα, ενώ οι υψηλές δαπάνες για την πρόνοια μπορούν να αφήσουν τους φτωχότερους να εξαρτώνται από την ελεημοσύνη.

Απλά και μόνο επειδή η κλασσική απάντηση έχει δοκιμαστεί και αποτύχει δε σημαίνει ότι δε θα δοκιμαστεί ξανά. Η επιτυχία των αριστερόστροφων λαϊκιστών όπως το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα και η εκλογή του Τζέρεμι Κόρμπιν στην ηγεσία του κόμματος των Εργατικών της Βρετανίας, υποδεικνύουν πως αυτές οι ιδέες είναι ακόμη ελκυστικές.

Αυτό κάνει σημαντικό για τους κεντρώους – είτε θεωρούν τον εαυτό τους προοδευτικούς αριστερούς, είτε ριζοσπαστικούς κεντρώους, είτε φιλελεύθερους συντηρητικούς – να παρουσιάσουν ένα αξιόπιστο μέσο δρόμο. Αυτός θα πρέπει να βασίζεται λιγότερο στην άποψη πως η δικαιοσύνη είναι το ίδιο με την ισότητα και περισσότερο στην ιδέα πως οι άνθρωποι θα πρέπει να έχουν μια δίκαιη ευκαιρία για ένα καλό επίπεδο ζωής.

Υπάρχουν δύο βασικές διαστάσεις. Πρώτον, είναι σημαντικό να αντιμετωπιστούν οι αισχρές μέθοδοι με τις οποίες άνθρωποι και εταιρείες προχωρούν – και, εν τη διαδικασία, το κάνουν πιο δύσκολο για τους σκληρά εργαζόμενους, έντιμους ανθρώπους να σημειώσουν πρόοδο.

Ένα παράδειγμα αυτού είναι η αποφυγή των φόρων. Αυτή είναι διαδεδομένη σε κάποιες χώρες, όπως για παράδειγμα η Ελλάδα. Όμως είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα που εξοργίζει τους ανθρώπους παντού. Αναλογιστείτε την οργή στο Ηνωμένο Βασίλειο τον Ιανουάριο όταν η Google, ένας διαδικτυακός τιτάνας, φάνηκε να αποφύγει τις αρχές και να πληρώσει ένα φαινομενικά μικροσκοπικό ποσό σε φόρους.

Η διαφθορά, που είναι επίσης ευρέως διαδεδομένη σε όλον τον κόσμο, από την Ασία μέχρι τη Λατινική Αμερική και σχεδόν παντού ενδιάμεσα, είναι ένα ακόμη πρόβλημα. Οι ευνοιοκρατικές συμφωνίες μεταξύ πολιτικών και επιχειρήσεων, ευνοούν τις τσέπες των λίγων εις βάρος των πολλών.

Ένας ακόμη δικαιολογημένος στόχος οργής είναι η ύπαρξη των αγορών που ευνοούν τους συμμετέχοντας εις βάρος του ευρέος κοινού. Ο χρηματοπιστωτικός κλάδος βρίσκεται στην κορυφή της λίστας. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση εξέθεσε το πόσοι τραπεζίτες είχαν ένα μονόδρομο στοίχημα: στις καλές εποχές, συνέλεγαν τα κέρδη, στις κακές εποχές, το κράτος μάζευε τα κομμάτια. Αυτό ήταν μια παρωδία του πώς θα έπρεπε να λειτουργεί ο καπιταλισμός.

Τα μονοπώλια και τα κατεστημένα συμφέροντα αποτελούν μία ακόμη πηγή μίσους. Κάποιες φορές, οι υπεύθυνοι είναι οι μεγάλοι ολιγάρχες που κινούν τα ηνία των κυβερνήσεων για να συντάξουν τους κανόνες προς το δικό τους συμφέρον, προσφέροντας δωροδοκίες σε πολιτικούς ή ανώτερους αξιωματούχους.

Πολύ συχνά, ωστόσο, οι επωφελούμενοι των κατεστημένων συμφερόντων δεν είναι ιδιαίτερα πλούσιοι ή ισχυροί ως άτομα. Η Ελλάδα αποτελεί από τα καλύτερα παραδείγματα του φαινομένου. Επί δεκαετίες, τελειοποιούσε την τέχνη της κατανομής των ειδικών προνομίων σε μια σειρά τέτοιων ομάδων – αγρότες, συμβολαιογράφοι, φαρμακοποιοί, δημόσιου υπάλληλοι, καθηγητές και απλοί συνταξιούχοι, καθώς και μεγιστάνες εφοπλιστές – με αποτέλεσμα η οικονομία της να μπλοκάρει.

Αυτού του είδους οι πρακτικές υπονομεύουν το επιχειρηματικό πνεύμα, όμως το κάνουν αυτό αποκλείοντας τους ανθρώπους από τις ευκαιρίες και όχι με τη χρήση των μεθόδων του παραδοσιακού σοσιαλισμού. Επιπλέον, επιβάλουν υψηλότερη φορολογία στους τίμιους πολίτες και υψηλότερες τιμές στους καταναλωτές.

Μία σύγχρονη αντίληψη της δικαιοσύνης θα ξεκινούσε επίθεση κατά των αισχρών μεθόδων στην καρδιά τους. Όμως δε θα έκανε μόνο αυτό.

Παρ’ ότι οι επιτυχημένες κοινωνίες χρειάζονται κράτη πρόνοιας, τα περισσότερα στην Ευρώπη χρειάζονται αλλαγή εστίασης. Μέρος του προβλήματος είναι πως μεγάλο μέρος των δαπανών των κυβερνήσεων κατευθύνεται προς αυτό που οι ευρωπαίοι αποκαλούν μεσαία τάξη και όχι σε αυτούς που το έχουν ανάγκη.

Η κατάσταση διαφοροποιείται από χώρα σε χώρα, όμως τα βασικά βοηθήματα αποτελούν γενναιόδωρες κρατικές συντάξεις προς άτομα με μεσαίο έως υψηλό εισόδημα και φοροαπαλλαγές που ευνοούν ανθρώπους σε σχετικά καλή κατάσταση. Για να είμαστε δίκαιοι, κάποιες χώρες προσπαθούν να το θέσουν αυτό υπό έλεγχο. Για παράδειγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν προσφέρει πλέον ελκυστικά κίνητρα για τους πλουσιότερους, ώστε να αποταμιεύσουν για τη σύνταξή τους. Όμως σε πολλές χώρες υπάρχουν πολλά που θα μπορούσαν να γίνουν.

Τα χρήματα που θα αποταμιευτούν από το κράτος πρόνοιας που χρηματοδοτεί αυτήν τη «μεσαία τάξη» θα μπορούσαν να κατευθυνθούν εκεί που χρειάζονται. Προτεραιότητα θα είναι συχνά η επένδυση σε σχολεία, ώστε να παιδιά να έχουν ένα καλό ξεκίνημα στη ζωή – και στην εκπαίδευση ενηλίκων, ώστε οι μεγαλύτεροι άνθρωποι των οποίων οι δεξιότητες έχουν ξεπεραστεί ως αποτέλεσμα της τεχνολογίας να μπορούν να επανεκπαιδευτούν.

Αυτή η αντίληψη της δικαιοσύνης δεν είναι στην πραγματικότητα νέα. Έχει πολλά κοινά με τον κλασσικό φιλελευθερισμό. Ούτε και είναι νεκρή. Επιτυχημένοι πολιτικοί σε όλον τον κόσμο – όπως ο Ναρέντρα Μόντι της Ινδίας μα τη μάχη του κατά της διαφθοράς ή ο Ματέο Ρέντσι με την προθυμία του να τα βάλει με κατεστημένα συμφέροντα – χρησιμοποιούν στρατηγικές αυτής της σειράς.

Πρόκειται για μια πλούσια πηγή ιδεών με τις οποίες μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την αδικία του καπιταλισμού χωρίς να υποπίπτουμε στην αναποτελεσματικότητα του σοσιαλισμού. Πηγή: Πρώτο Θέμα


Comments

comments

Categories: Οικονομία

Σχετικά με τον Συγγραφέα