Περισσότερη Ευρώπη, λιγότερες Βρυξέλλες

Περισσότερη Ευρώπη, λιγότερες Βρυξέλλες


 

Το αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία μας θύμισε – λες και χρειαζόμασταν υπενθύμιση – την κάποτε αδιανόητη σταθερότητα που έχει φέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην Ευρώπη. Εάν όμως η ΕΕ μετά το Brexit θέλει να επιβιώσει, θα πρέπει να αλλάξει τον τρόπο που βλέπει τον εαυτό της.

Έως τώρα, δυστυχώς, αυτό δε συμβαίνει. Αμέσως μετά το δημοψήφισμα του Brexit, για παράδειγμα, οι έξι ιδρυτικές χώρες που αποτελούσαν την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα – Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο και Ολλανδία – μαζεύτηκαν για να συζητήσουν τι θα κάνουν. Προς έκπληξη κανενός, οι υπόλοιπες 21 χώρες της ΕΕ αισθάνθηκαν προσβεβλημένες που έμειναν απ’ έξω.

Το γεγονός αναδεικνύει την ευρύτερη πρόκληση που πρέπει να ξεπεράσει η ΕΕ εάν θέλει να εξασφαλίσει το μέλλον της μετά το Brexit. Θέτοντάς το απλά, η ιδέα της Ένωσης θα πρέπει να έχει απήχηση σε όλους τους Ευρωπαίους, όχι μόνον αυτούς που προσκαλούνται στις αποκλειστικές συνεδριάσεις.

Η ΕΟΚ δημιουργήθηκε το 1957, και η επίσημη φιλοδοξία της τότε, όπως είναι και τώρα για την ΕΕ, ήταν να αναπαράξει την Ευρώπη του Καρλομάγνου που υπήρξε περισσότερα από χίλια χρόνια νωρίτερα.

Από τότε, οι ευρωπαίοι ηγέτες συγκεντρώνονται ξανά και ξανά στον αρχαίο θρόνο του Καρλομάγνου στο Άαχεν, στο γερμανικό κρατίδιο της Ρηνανίας-Βεστφαλίας, για να βγάλουν εμπνευσμένους λόγους για το πώς έχει έρθει πλέον η ώρα για τη δημιουργία μιας πραγματικά ενωμένης Ευρώπης. Το Άαχεν έχει μετατραπεί στη Μέκκα των πραγματικών πιστών του ιδρυτικού μύθου της ΕΕ.

Παρ’ ότι ο Καρλομάγνος είναι σίγουρα μια ενδιαφέρουσα ιστορική προσωπικότητα, μάλλον δεν είναι και τόσο εμπνευσμένος. Υπήρξε εντυπωσιακός πολεμιστής, αλλά μάλλον αγράμματος, και η αυτοκρατορία που έχτισε κατέρρευσε λίγο μετά από τον θάνατό του. Η άνοδος της Ευρώπης και της Δύσης σίγουρα δεν ξεκίνησε με τον Καρλομάγνο.

Η Ευρώπη που εμπνέει δεν είναι η Ευρώπη των παλιών πολεμιστών, είναι η Ευρώπη των στοχαστών και των εμπόρων. Είναι οι δικές τους συνεισφορές που, ανά τους αιώνες, μεταμόρφωσαν την Ευρώπη από την παγκόσμια επαρχία που είχε γίνει μετά την πτώση της Ρώμης σε κόμβο πνευματικής προόδου και καινοτομίας που δημιούργησε τη Δύση και άλλαξε την πορεία της ανθρωπότητας.

Αυτή είναι η Ευρώπη του Κοπέρνικου και του Εράσμου, του Ερρίκου του Θαλασσοπόρου και του Ισαάκ Νιούτον, και όλων των υπόλοιπων πρωτοπόρων που απελευθέρωσαν το ανθρώπινο μυαλό από τις προλήψεις και της προκαταλήψεις του άμεσου παρελθόντος. Η δική τους Ευρώπη ήταν μεγάλη και χωρίς σύνορα, πολύ μεγαλύτερη από την Ευρώπη του Καρλομάγνου. Οι πραγματείες του Ιμμάνουελ Καντ για το πώς οι δημοκρατίες μπορούν να πετύχουν «αέναη ειρήνη» γράφτηκαν στο Κένιγκσμπεργκ, σε αυτό που αποτελεί σήμερα μέρος της Ρωσίας. Οι μεγάλες εμπορικές πόλεις του Γκτανσκ, της Σεβίλλης και της Βενετίας διατηρούσαν σχέσεις πολύ πέρα των συνόρων της σημερινής ΕΕ.

Το ευρωπαϊκό σχέδιο μπορεί να ανανεωθεί μόνο εάν αυτοί που το υποστηρίζουν απομακρυνθούν από το περιορισμένο όραμα του Καρλομάγνου, σταματήσουν να μιλούν για «παλιά» και «νέα» μέλη και να δείξουν με λόγια και με πράξεις πως είναι ανοιχτοί σε ιδέες από ολόκληρη την Ευρώπη. Η ΕΕ δε θα δουλέψει εάν όλα τα κράτη μέλη της δε θεωρηθούν ισάξια στον καθορισμό ενός κοινού μέλλοντος.

Το 2004, όταν η ΕΕ προσέθεσε δέκα νέα μέλη (μεταξύ αυτών οκτώ πρώην κομμουνιστικές χώρες), υπήρξε η μισοαστεία-μισοσοβαρή πρόταση να μεταφερθεί η έδρα της Ένωσης από τις Βρυξέλλες σε ένα πιο κεντρικό γεωγραφικά σημείο, όπως η Μπρατισλάβα, η πρωτεύουσα της Σλοβακίας. Η ιδέα πίσω από αυτή τη σκέψη ήταν η εγκαταλείψει του εννοιολογικού μοντέλου που έδειχνε να εμποδίζει μιαν πιο ανοικτή, ποικιλόμορφη και περιεκτική Ένωση.

Η μεταφορά από τις Βρυξέλλες προφανώς δεν έγινε, αλλά ούτε και η πνευματική απομάκρυνση από το μοντέλο του Άαχεν. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν πολλές αμφιβολίες πως οι μυστικές συναντήσεις που πραγματοποιούνται από την αδελφότητα του Άαχεν μέσα στη φούσκα των Βρυξελλών παρείχαν άφθονο υλικό για τους αμετανόητους, και αμετανόητα ανειλικρινείς, υποστηρικτές του Brexit. Εάν δεν ξεπεραστεί, το σκεπτικό του Άαχεν θα συνεχίσει να παίζει παρόμοιο ρόλο για τους εθνικιστές σε άλλα κράτη μέλη.

Είναι φυσικά ένας επικίνδυνος μύθος το ότι οι Βρυξέλλες κλέβουν εξουσία από τα κράτη μέλη της ΕΕ. Στην πραγματικότητα, η σταδιακή διάβρωση της εθνικής ισχύος σε έναν όλο και πιο ανεξάρτητο κόσμο έχει κάνει απαραίτητο για τα κράτη μέλη να δημιουργούν, συναινετικά, κοινές λύσεις σε κοινές προκλήσεις.

Οι κοινές λύσεις απαιτούν συμμετοχή και πνεύμα συνεργασίας. Όταν οι ηγέτες των 27 εναπομείναντων κρατών μελών της ΕΕ μαζευτούν στη Μπρατισλάβα τον Σεπτέμβριο, θα πρέπει να ξεκινήσουν να επιστρέφουν την Ευρώπη στα μέλη της – και αυτό σημαίνει σε όλα τα μέλη. Η ΕΕ μετά το Brexit θα πρέπει να είναι μια Ένωση που θα συνδέεται πολύ πιο στενά με τις πολιτικές πραγματικότητες των κρατών μελών της.

Παρ’ ότι χτίζεται ένα νέο κτίριο για αυτές τις συναντήσεις στις Βρυξέλλες, ίσως να πρέπει να επιστρέψουμε στη διεξαγωγή τουλάχιστον κάποιων συνόδων κορυφής της ΕΕ σε διαφορετικά μέρη της Ευρώπης. Η σύνοδος της Μπρατισλάβα θα μπορούσε να είναι το ξεκίνημα μιας νέας προσπάθειας σύνδεσης του ευρωπαϊκού εγχειρήματος με ολόκληρη την Ευρώπη.

Η εποχή του Άαχεν έχει τελειώσει, έχει έρθει η εποχή της Μπρατισλάβα. Χρειαζόμαστε περισσότερη Ευρώπη – και λιγότερες Βρυξέλλες. Εάν υιοθετήσουμε αυτό το νέο μοντέλο και το τηρήσουμε, η ΕΕ όχι απλά θα επιβιώσει, θα θριαμβεύσει. Πηγή: Πρώτο Θέμα


Comments

comments

Categories: Πολιτική

Σχετικά με τον Συγγραφέα