Πώς η ελληνική κρίση άλλαξε για πάντα την Ευρώπη

Πώς η ελληνική κρίση άλλαξε για πάντα την Ευρώπη


Ο Τσίπρας τα έβαλε με τη μηχανή των Βρυξελλών και έχασε

 

Το δράμα της Ελλάδας παραλίγο να πάρει μιαν απρόσμενη τροπή αυτήν την εβδομάδα. Μόλις έξι μήνες αφότου ο Αλέξης Τσίπρας προσήλθε στο προεδρικό μέγαρο για να ορκιστεί ως πρωθυπουργός, ήταν άφαντος στην αίθουσα συνεδρίασης της βουλής, όπου οι 300 βουλευτές της χώρας είχαν συγκεντρωθεί για να ψηφίσουν για το μέλλον της χώρας.

Η Ελλάδα χρειαζόταν μία τρίτη διάσωση. Η προσφερόμενη συμφωνία θα έδινε 86 δισεκατομμύρια ευρώ, όμως το κόστος ήταν τεράστιο.

Πολλοί περιέγραψαν τους όρους, οι οποίοι συμπεριλάμβαναν την απόλυση των επαναπροσληφθέντων δημοσίων υπαλλήλων, την κατάργηση των νόμων για τα ωράρια καταστημάτων της Κυριακής και η πώληση ελληνικής περιουσίας 50 δισεκατομμυρίων ευρώ, ως «εξευτελιστικούς».

Η μεσονύκτια προθεσμία για τις λεγόμενες «προηγούμενες ενέργειες» ψήφισης στη βουλή είχε ήδη λήξει στην Αθήνα. Περίπου 1.500 μίλια βορειοδυτικά, στη ζώνη ώρας του Βερολίνου, πλησίαζε γρήγορα.

#WhereisTsipras? ρωτούσε το Twitter, καθώς ο κόσμος άρχισε να παρατηρεί την κενή του θέση. Αποδείχθηκε λάθος συναγερμός. Σε μια περίοδο που οι κανόνες φτιάχνονται για να καταπατώνται, η σύντομη στιγμή δράματος έγινε απλά μια ακόμη χαμένη προθεσμία.

Δεν υπήρχε, ωστόσο, τρόπος αποφυγής της πραγματικότητας της συμφωνίας που είχε κλείσει ο Τσίπρας τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας. Καθώς σηκώθηκε για να μιλήσει, ο ενεργητικός πρωθυπουργός ήταν παρά το απολειφάδι του ανθρώπου που είχε σταθεί στην πλατεία του Συντάγματος τον Ιανουάριο και είπε στους ψηφοφόρους του πως ο ΣΥΡΙΖΑ θα έφερνε το τέλος στον «φαύλο κύκλο της λιτότητας».

Ο Τσίπρας τα έβαλε με τη μηχανή των Βρυξελλών και έχασε. Οι συμφωνίες για τη διάσωση της Ελλάδας έγιναν «με προσωπικό κόστος για τα δικαιώματα του λαού μας» είπε. Ενώ αυτή η δήλωση έγινε δεκτή με χειροκρότημα, για τον έξω κόσμο αυτή ήταν μια πύρρειος νίκη στην καλύτερη περίπτωση, πλήρη συνθηκολόγηση στη χειρότερη.

«Η ατμόσφαιρα ήταν τεταμένη, ακριβώς επειδή ήταν μια ιστορική στιγμή και όλοι το καταλάβαιναν» λέει ο Γιώργος Κατρούγκαλος, ο νέος υπουργός εργασίας. «Υπήρχε ένα ψυχολογικό βάρος πάνω σε όλους.»

Έξω, πολίτες γεννημένοι στη γενέτειρα της δημοκρατίας αντιμετώπιζαν την πραγματικότητα του «όχι» τους στο δημοψήφισμα για τη λιτότητα που έγινε ένα ισχυρό «ναι», καθώς η πρόταση για επιπλέον λιτότητα έγινε δεκτή από 229 από τους 300 βουλευτές.

Πανό έξω από τη βουλή έγραψαν «όχι στις ιδιωτικοποιήσεις» και «όχι στη φτωχοποίηση του λαού». Άλλοι εγκατέλειψαν τα λόγια, πετώντας μολότοφ στους αστυνομικούς, καθώς η βία ξέσπασε στους δρόμους της Αθήνας. Για πολλούς, δεν υπήρχε πλέον κάτι να χάσουν.

Ήταν η κατάληξη μιας εβδομάδας κατά την οποία η ιδέα του Grexit για πρώτη φορά προτάθηκε συλλογικά από τους υπουργούς Οικονομικών του Eurogroup. Ήταν επίσης και η εβδομάδα που οι ηγέτες έχασαν την ψυχραιμία τους. «Δεν είμαι ανόητος» ξέσπασε ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας, στον Μάριο Ντράγκι, τον επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Χώρες που μοιράζονται την ίδια γλώσσα, εξέφραζαν τελείως διαφορετικές απόψεις. Ο καγκελάριος της Αυστρίας, ο Βέρνερ Φάιμαν, είπε πως δεν ήταν «ηθικά σωστό» η Γερμανία να ζητά προσωρινή έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη. Στη Βρετανία, οι πολιτικοί επίσης δεν ήταν ιδιαίτερα ικανοποιημένοι.

Τα νέα πως το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να εμπλακεί στη διάσωση στης Ελλάδας εξαγρίωσε τον Τζορτζ Όσμπορν, ο οποίος έσπευσε στις Βρυξέλλες απαιτώντας κάποιος άλλος να πληρώσει τον λογαριασμό. Αυτή ήταν η Ευρωπαϊκή Ένωση εν δράσει – όμως ήταν κάθε άλλο παρά ενωμένη.

 

Ανεπανόρθωτη ζημιά;

«’Έξω το ΔΝΤ! Σβήστε το χρέος» εξήγγειλε το πανό καθώς οι διαδηλωτές διέσχιζαν την πλατεία Συντάγματος. Αυτές οι έξι λέξεις συνοψίζουν τη σχέση μεταξύ της ευρωζώνης, της Ουάσινγκτον και της Ελλάδας, η οποία έχει φτάσει στα όριά της.

Ο Τσίπρας πάλεψε πεισματικά για να κρατήσει το ΔΝΤ έξω από το νέο πρόγραμμα διάσωσης της χώρας.

«Η επιμονή μας να μη συμμετέχει το ΔΝΤ στο προγράμματα βασιζόταν σε δύο σκέψεις» λέει ο Κατρούγκαλος. «Πρώτον, δεν είναι λογικό ένας μη ευρωπαϊκός θεσμός να έχει αποφασιστικό λόγο σε κάτι που είναι προφανώς ευρωπαϊκό ζήτημα.

Δεύτερον, λόγω της ξεκάθαρης νεοφιλελεύθερης ατζέντας που υιοθετεί πάντα το ΔΝΤ.

Από την άλλη, το ΔΝΤ λέει ξεκάθαρα αυτό που είναι τώρα εμφανές, ότι το χρέος είναι μη βιώσιμο. Έτσι, οι εταίροι μας που θέλουν το ΔΝΤ στο πρόγραμμα, δεν μπορούν να έχουν και τα δύο. Πρέπει να αποδεχτούν αυτήν την άποψη.»

Κατά τη διάρκεια της 17ωρης συνεδρίασης στο κτίριο Lex των Βρυξελλών, η Κριστίν Λαγκάρντ, η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΝΤ, έκανε ξεκάθαρες τις δυσάρεστες επιλογές που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαίοι: παροχή σημαντικής ελάφρυνσης χρέους υπό τη μορφή «εμπροσθοβαρούς κουρέματος», ή αναλογισμό της τοξικής εναλλακτικής των «εκτενών ετήσιων μεταφορών στον ελληνικό προϋπολογισμό».

Η πρώτη επιλογή θα χρειαζόταν παραβίαση των συνθηκών της ΕΕ. Η δεύτερη θα άνοιγε τον δρόμο για μια «δημοσιονομική ένωση», δυσάρεστη για τα κράτη-πιστωτές της Ευρώπης, με πρώτη τη Γερμανία. Η εμπρηστική παρέμβαση του ΔΝΤ ήταν απόδειξη για κάποιους πως ο μεγαλύτερος πιστωτής της Ελλάδας και ο «δανειστής εσχάτης ανάγκης» του κόσμου ήθελε να αποχωρήσει.

«Αυτή είναι μια καθοριστική στιγμή για το ΔΝΤ» είπε ο Alessandro Leipold, πρώην επικεφαλής του ευρωπαϊκού τμήματος του ΔΝΤ. «Η Ελλάδα αποτελεί το μεγαλύτερο δανειοδοτικό πρόγραμμα στην ιστορία του, η πρώτη ανεπτυγμένη χώρα που έχει καθυστερήσει στις πληρωμές της, και υπάρχει αυστηρή κριτική για την ποιότητα του προγράμματος και για την τυφλή ακολουθία των ευρωπαίων.»

Το ΔΝΤ ήταν πάντα ο αρχηγός των κακών της τρόικα, λέει ο Leipold.

«Εάν δείτε την ιστορία άλλων διασώσεων, στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία, ήταν πάντα το αντίθετο» λέει. «Το ΔΝΤ ήταν πάντα αρκετά δημοφιλές, όμως στην Ελλάδα το ταμείο ήταν ο πιο σκληρός επιτηρητής.»

Ο Poul Thomsen, ο πρώην επικεφαλής της επιχείρησης του ΔΝΤ στην Ελλάδα, έφερε τον ατιμωτικό τίτλο του «πιο μισητού ανθρώπου στην Ελλάδα» κατά τα πέντε χρόνια του στη χώρα. Τώρα την επισκέπτεται με 24ωρη συνοδεία ασφάλειας, ύστερα από σύσταση από την ελληνική αστυνομία, ως διευθυντής του ευρωπαϊκού τμήματος.

Παρ΄όλες τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις, τα έθνη-πιστωτές της ευρωζώνης θέλουν απεγνωσμένα να διατηρήσουν την παρουσία του ΔΝΤ στο νέα διάσωση. Ο Αλεξάντερ Στουμπ, ο υπουργός Οικονομικών της Φινλανδίας, έχει πει πως η εμπλοκή του ΔΝΤ είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να συνεχίσει η χώρα του, απρόθυμα, να στέλνει χρήματα στη χώρα-οφειλέτη.

Το ΔΝΤ θα προσφέρει άλλα 16 δισεκατομμύρια στην Ελλάδα, μέχρι την επίσημη λήξη του προγράμματος τον Μάρτιο του 2016. «Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι εάν το ταμείο θα συνεχίσει τη δανειοδότησή του» λέει ο Leipold. «Θα πρέπει να καταλήξουν πως το χρέος είναι βιώσιμο με «υψηλή πιθανότητα», όμως αυτό που είναι σίγουρο είναι πως το ΔΝΤ έχει πλέον θέσει τις κόκκινες γραμμές του για την ελάφρυνση του χρέους.»

 

Ανάκτηση εμπιστοσύνης

Είναι ξεκάθαρο πως εάν η ευρωζώνη θέλει να προχωρήσει, η εμπιστοσύνη θα πρέπει να ανακτηθεί μεταξύ των 19 μελών.

Ο Ralph Brinkhaus, βουλευτής του κόμματος των Χριστιανοδημοκρατών της Άγκελα Μέρκελ, λέει πως αυτό εξαρτάται από τους έλληνες. «Η γερμανική γνώμη είναι πολύ σκεπτκιστική, καθώς τους τελευταίους πέντε μήνες είχαμε σημαντική απώλεια εμπιστοσύνης στην ελληνική κυβέρνηση. Αυτοί ήταν που εγκατέλειψαν τις διαπραγματεύσεις, έχουν πει άλλα πράγματα στις Βρυξέλλες και άλλα στον λαό τους στην Αθήνα, και έχουν ηγηθεί μιας εκστρατείας κατά του προγράμματος της ευρωζώνης.»

Άλλοι λένε πως η απόφαση της Ελλάδας να ψηφίσει «όχι» στις προτάσεις των πιστωτών προκάλεσε ανεπανόρθωτη ζημιά: «Ακόμη και οι πιο φιλειρηνικοί άνθρωποι στη Γερμανία, στην εκλογική μου περιφέρεια, μου λένε όχι, έχουμε κουραστεί με τους έλληνες, αφήστε τους να φύγουν γιατί δεν τους πιστεύουμε πια» είπε ένας βουλευτής.

Ωστόσο, μέλη της κυβέρνησης του Τσίπρα λένε πως είναι αποφασισμένος να παραμείνει στο Μέγαρο Μαξίμου και να ολοκληρώσει τη δουλειά που ξεκίνησε.

Άνθρωποι από μέσα λένε πως οι πρόωρες εκλογές τον Σεπτέμβριο είναι πιθανές. Όμως ο Τσίπρας δε θα παραιτηθεί. Μάλιστα, είναι αποφασισμένος να κερδίσει την πλειοψηφία.

«Ο Τσίπρας δε θα εγκαταλείψει τον ελληνικό λαό. Όμως είναι αδύνατον για την κυβέρνηση όπως είναι τώρα να συνεχίσει, καθώς υπάρχουν ιδεολογικές διαφορές» είπε μέλος του ΣΥΡΙΖΑ. «Δεν μπορούμε να συμμαχήσουμε με αυτούς (στην αντιπολίτευση) που στήριξαν αυτές τις απαιτήσεις λιτότητας. Θέλουμε οι εκλογές να μας δώσουν μια πιο σταθερή πλειοψηφία.»

Ο Κατρούγκαλος λέει πως παρ’ ότι καταλαβαίνει γιατί κάποια μέλη του ΣΥΡΙΖΑ ψήφισαν όχι την προηγούμενη εβδομάδα, το κόμμα παραμένει ισχυρό.

«Καταφέραμε να εξουδετερώσουμε ένα πολιτικό πραξικόπημα – αρκετών παρατάξεων της Ευρώπης που ήθελαν να ρίξουν την κυβέρνηση» είπε. «Ακόμη και η γλώσσα για την έλλειψη εμπιστοσύνης κρύβει την προτίμηση των πολιτικών κύκλων στην Ευρώπη να μας δουν να πέφτουμε.»

Παραδέχεται πως το νέο πρόγραμμα διάσωσης θα είναι πολύ δύσκολο να εκπληρωθεί, λέγοντας: «Οι νέες δημοσιονομικές υποχρεώσεις θα είναι αδύνατες σε πολλά μέτρα, καθώς πολλοί άνθρωποι της μεσαίας τάξης έχουν πτωχεύσει. Δεν μπορώ να καταλάβω το σκεπτικό πίσω από την επιμονή κάποιων εταίρων μας για μέτρα που έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικά στο παρελθόν.»

Ο Hans-Werner Sinn, επικεφαλής του αναγνωρισμένου think-tank Ifo, παραμένει πεπεισμένος πως το Grexit είναι ο μόνος τρόπος για τη χώρα να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά της – μία άποψη που πλέον μοιράζεται και ο Σόιμπλε. Ο Sinn λέει πως οι νέες χρηματοδοτήσεις διάσωσης είναι απλά «δηλητήριο» για την Ελλάδα.

«Τα χρήματα θα δημιουργήσουν μια προσωρινή κεϋνσιανή ώθηση και θα κρατήσουν μισθούς και τιμές πάνω από το επίπεδο εκκαθάρισης της αγοράς και θα διατηρήσουν τη δομική μαζική ανεργία» λέει. «Η καταστροφή θα συνεχιστεί για όσο χρηματοδοτείται.»

Ο Juhana Vartiainen, φινλανδός βουλευτής, στηρίζει το πακέτο διάσωσης, αλλά λέει πως είναι σωστό οι ηγέτες της ευρωζώνης να ακολουθήσουν την προσέγγιση του καρότου και του μαστιγίου – με το μαστίγιο να δείχνει τον δρόμο.

«Βλέπω πολύ βάσιμη λογική στη βορειοευρωπαϊκή θέση πως πρέπει να είμαστε αυστηροί για την ανάγκη για μεταρρυθμίσεις. Εάν, όμως, οι μεταρρυθμίσεις περάσουν από τη βουλή και πραγματοποιηθούν, τότε η υπόλοιπη Ευρώπη θα πρέπει να είναι και φιλική και να στηρίξει μια τελική ελάφρυνση χρέους.

Το να τους δοθεί απλά ελάφρυνση χρέους ή να μείνουν στην ευρωζώνη χωρίς προϋποθέσεις δε θα άλλαζε τίποτα, καθώς θα συνέχιζαν να αποφέρουν ελλείμματα και ακόμη και αν διάγραφαμε τα χρέη τους, σε μερικές δεκαετίες θα χρωστούσαν και πάλι.»

Ωστόσο, προειδοποιεί πως η Ελλάδα κινδυνεύει να γίνει αποτυχημένο κράτος χωρίς τη βοήθεια της Ευρώπης. Εάν η Ελλάδα βρισκόταν έξω από το ευρώ, τότε το τραπεζικό της σύστημα θα κατέρρεε και τότε δε θα είχε λειτουργικό κράτος.

«Θα ήταν ένα αποτυχημένο κράτος στη νότια ακτή της Ευρώπης με όλες τις ευκαιρίες που αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει για παράνομο εμπόριο ανθρώπων ή ναρκωτικών ή όπλων – συνεπώς, ελπίζω ειλικρινά πως θα υπάρξει συμβιβασμός.»

Οικονομολόγοι σημειώνουν πως μια νομισματική ένωση δεν μπορεί να δουλέψει εάν δε συνοδεύεται από δημοσιονομική ένωση. Ο Μαριάνο Ραχόι, πρωθυπουργός της Ισπανίας, προέτρεψε την περασμένη εβδομάδα τα επόμενα βήματα για την περαιτέρω δημοσιονομική ενοποίηση.

Ωστόσο, πολλοί αισθάνονται πως οι δυναμικές στην ευρωζώνη έχουν αλλάξει τόσο πολύ που αυτή η επιλογή δεν είναι πλέον βιώσιμη.

Για τον Sinn, ήδη κάποιες χώρες πληρώνουν τον λογαριασμό για κάποιες άλλες. «Η Ευρώπη έχει μεταμορφωθεί πλέον σε μια ένωση μεταφορών, όπου η έλλειψη ανταγωνιστικότητας σε κάποιες χώρς θα χρηματοδοτείται μόνιμα από κάποιες άλλες» είπε.

«Οι χώρες-αποδέκτες θα υποφέρουν μόνιμα από μια «ολλανδική ασθένεια», όπου οι μισθοί είναι πολύ υψηλοί για να είναι ανταγωνιστικοί.»

Ο Anders Borg, ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Σουηδίας, είναι επίσης σκεπτικός.

«Δε μιλάμε για καλά και κακά αποτελέσματα εδώ, μιλάμε μόνο για πολύ προβληματικές εναλλακτικές» λέει. «Εάν πιέσεις για περαιτέρω δημοσιονομική ενοποίηση, μεταφέροντας περισσότερες λήψεις αποφάσεων στις Βρυξέλλες, φορολογώντας βαρύτερα τις βόρειες χώρες της Ευρώπης και επιδοτώντας χώρες με μακροπρόθεσμα προβλήματα ανταγωνιστικότητας στον νότο, προφανώς θα έχεις μια ισχυρή αντίδραση από τη δεξιά, η οποία το μόνο που θα κάνει θα είναι να υπονομεύσει την πολιτική στήριξη προς αυτήν την κατεύθυνση και θα δημιουργήσει μια λιγότερο ανοικτή, λιγότερο φιλελεύθερη και λιγότερο δυναμικοί Ευρώπη.

Πιστεύω πως υπάρχουν πολλοί κίνδυνοι σε σχέση με την κατεύθυνση που ακούμε τώρα. Δεν υπάρχει εκλογική βάση για αυτό και επίσης δεν είναι βέβαιο πως υπάρχει σωστή εστίαση.»

Αμφιβάλει πως οποιαδήποτε χώρα, συμπεριλαμβανομένων αυτών που υποχρεώθηκαν να μπουν στο ευρώ όπως η Σουηδία, θα αφήσουν σύντομα το εθνικό τους νόμισμα.

Ο κ. Borg, ο οποίος ψήφισε για την ένταξη της Σουηδίας στο ευρώ το 2003, λέει πως η συμμετοχή της χώρας ήταν απίθανη για «δεκαετίες».

«Είναι πολύ δύσκολο να πείσουμε σήμερα τον πληθυσμό μας πως αυτό είναι ένα σύστημα που λειτουργεί καλά.»

Ο Κατρούγκαλος παραμένει αισιόδοξος πως, παρ’ ότι η Ελλάδα δεν κέρδισε αυτή τη μάχη, θα κερδίσει τον πόλεμο.

«Καταφέραμε να αλλάξουμε τις μακροπρόθεσμες δυναμικές της ευρωζώνης, οπότε δεν έχουμε πλέον μια μονολιθική ένωση υπερβολικής λιτότητας. Έχουμε δει σημαντικές χώρες: η Γαλλία είναι το πρωτεύον παράδειγμα, αλλά επίσης η Ιταλία και η Αυστρία έχουν διαφοροποιηθεί από αυτήν τη θέση.»

Το μήνυμά του για τον ελληνικό λαό; «Πρέπει να μας δώσουν χρόνο να πραγματοποιήσουμε τις πολιτικές μας με έναν σχετικά δίκαιο τρόπο. Αυτά τα μέτρα είναι σκληρά, όμως τώρα θα έρθει και η χώρα για τους πλούσιους έλληνες να πληρώσουν» λέει.

«Θα συνεχίσουμε να παλεύουμε. Άλλωστε, η βασική υποχρέωση ενός στρατιώτη είναι όχι να παραδοθεί, αλλά να παραμείνει ζωντανός μέχρι την επόμενη μάχη.»  Πρώτο Θέμα


Comments

comments

Categories: Πολιτική

Σχετικά με τον Συγγραφέα