H φινλανδική νοοτροπία

H φινλανδική νοοτροπία



 


Του Δημήτρη Γεωργιάδη, Πρόεδρος Δημοσιονομικού Συμβουλίου

Το ακούμε συχνά. «Για να λύσεις ένα πρόβλημα πρέπει πρώτα να το αναγνωρίσεις, αλλά ούτε και να το υποτιμήσεις». Δυστυχώς και τα δύο συμβαίνουν στην Κύπρο, τόσο συχνά που πλέον αποτελούν κανόνα. Είναι ένας από τους κύριους λόγους και πολλές φορές η κύρια τακτική με την οποία εμποδίζεται η κάθε προσπάθεια μεταρρύθμισης.

Ως Δημοσιονομικό Συμβούλιο παρουσιάζουμε στοιχεία για την παιδεία και όχι μόνο, από τον πρώτο χρόνο σύστασης του θεσμού (Συμπεριλαμβάνονται στις εκθέσεις μας στην ιστοσελίδα www.fiscalcouncil.gov.cy). Με κάθε ευκαιρία και σε κάθε συνάντηση με τους εκπροσώπους των μέσων ενημέρωσης (ΜΜΕ), τονίζουμε πέραν της αναγκαιότητας μεταρρύθμισης και αλλαγών, αριθμό διευκρινήσεων.

Ο λόγος που γίνεται πιο συχνή και πιο εκτενής αναφορά στην παιδεία είναι γιατί εκεί υπάρχουν πιο πολλά συγκρίσιμα στοιχεία. Όμως ενδείξεις για ανάλογα προβλήματα και αλλού υπάρχουν αρκετές.

Η ανάδειξη των στοιχείων αυτών και ειδικότερα η σύγκριση με τους μέσους όρους της ΕΕ δεν αποσκοπεί στο να υπάρξει αριθμητική εξίσωση της Κύπρου με κάποιον μέσο όρο. Στις τοποθετήσεις μας προσπαθούμε να είμαστε πολύ προσεκτικοί γιατί: (α) δεν είμαστε ειδικοί για όλα τα θέματα, (β) αναγνωρίζουμε ότι μπορεί να μην έχουμε όλα τα στοιχεία ενώπιον μας και (γ) οι τελικές αποφάσεις είναι πάντα πολιτικές. Πολιτικές με την ορθή έννοια της λέξη, δηλαδή, το που θα δώσει προτεραιότητα μια χώρα και η χάραξη στρατηγικής της, λαμβάνονται σε πολιτικό επίπεδο.

Στις συναντήσεις μας με τα ΜΜΕ τονίζεται ότι τα στοιχεία και οι συγκρίσεις που παρουσιάζονται αποτελούν βάση για την προώθηση μιας διαδικασίας επαναξιολόγησης και πέραν των πιο πάνω διευκρινίζεται ότι:

  • Η απλή σύγκριση μπορεί να είναι λανθασμένη διότι οι συνθήκες στην Κύπρο μπορεί να δικαιολογούν διαφορετική πολιτική. Για παράδειγμα, χωρίς να είμαι ειδικός, μια απλή σύγκριση στις δαπάνες για την άμυνα δείχνει ότι η Κύπρος έχει σχετικά ψηλές δαπάνες, κάτι που είναι αναμενόμενο. Αυτό όμως που προκαλεί προβληματισμό είναι ότι πολύ περισσότερα καταλήγουν σε δαπάνες προσωπικού αντί υλικού. Μήπως μια μικρή χώρα που αριθμητικά δεν θα μπορέσει ποτέ να αντιμετωπίσει τους άμεσους εχθρούς της θα έπρεπε να δίνει έμφαση στους εξοπλισμούς; Ερωτήματα που μόνο ειδικοί μπορούν να απαντήσουν.
  • Οι τελικές αποφάσεις όπως προαναφέρθηκε είναι πολιτικές. Η κάθε χώρα θα πρέπει να χαράξει μια μακροπρόθεσμη στρατηγική και αναλόγως να καθορίσει το δημοσιονομικό σχεδιασμό της. Μπορεί μια χώρα να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι θα έχει καλύτερο μέλλον αν επενδύσει στην παιδεία προσελκύοντας καλύτερους εκπαιδευτικούς και άρα θα πρέπει να προσφέρει καλύτερες συνθήκες εργασίας και ψηλότερες απολαβές. Φυσικά θα πρέπει να υπάρχει και μηχανισμός αξιολόγησης για το κατά πόσο ο στόχος επιτυγχάνεται.

Δυστυχώς όμως δεν είναι αυτό που ισχύει στην Κύπρο αλλά το αντίστροφο. Χωρίς επαρκεί στοιχεία και αναζήτηση τεχνοκρατικής ανάλυσης, πρώτα γίνεται ο δημοσιονομικός σχεδιασμός, δηλαδή καθορίζονται οι δαπάνες αναλόγως με την ισχύ του κάθε οργανωμένου συνόλου και τις προθέσεις/ αντιστάσεις της εκάστοτε κυβέρνησης και μετά, αν υπάρχει ευχέρεια καθορίζεται στρατηγική.

Πρέπει να αντιληφθούμε όμως όλοι ότι αυτή η νοοτροπία μας οδηγεί στην οικονομική και κοινωνική καταστροφή. Μπορεί σε ατομικό επίπεδο άμεσα αρκετοί από εμάς να επωφελούνται. Πόσο σίγουροι είμαστε για τις επιπτώσεις στα παιδιά μας; Πόσο σίγουροι είμαστε για το ότι δεν πληρώνουμε κάπου αλλού αυτό το κόστος, το οποίο μπορεί να μην είναι μόνο οικονομικό αλλά κάτι πολύ χειρότερο;

Δυστυχώς όμως κάθε φορά που παραθέτει κάποιος ένα στοιχείο η πρώτη και συνήθως μόνη αντίδραση είναι η αμφισβήτηση των στοιχείων και των προθέσεων αυτού που τα παρουσιάζει.

Καταλήγω με μια προσωπική εμπειρία που «δυστυχώς» και πάλι αφορούσε την παιδεία. Φιλικό μου πρόσωπο προσπαθούσε να μου εξηγήσει ότι η σύγκριση των ποιοτικών αποτελεσμάτων με τη Φινλανδία δεν είναι ορθή. Στην Φινλανδία όπως είχε εξηγήσει Φινλανδός εκπαιδευτικός έχουν τεράστιο πρόβλημα διότι πολλοί μαθητές φεύγουν νωρίς από το σχολείο. Άρα, λογικά, επειδή οι «κακοί» μαθητές φεύγουν από τον πληθυσμό το στατιστικό αποτέλεσμα της μέσης σχολικής απόδοσης αυτών που μένουν είναι αυξημένο.

Δεν θέλω να ασχοληθώ με τα στοιχεία, αλλά με τη νοοτροπία. Ο/η Φινλανδός/η εκπαιδευτικός παρόλο που το σύστημα της χώρας του/της θεωρείται από πολλούς ως το καλύτερο, εντούτοις αναγνώρισε ένα πρόβλημα και δεν είχε επιδείξει εφησυχασμό. Αντίθετα έδειξε μια ανησυχία που συνεχώς ωθεί τη μεταρρυθμιστική προσπάθεια με στόχο τη βελτίωση του αποτελέσματος. Στη δική μας συζήτηση η αρνητική αναφορά για τη Φινλανδία έγινε αποδεχτή αμέσως, τα αρνητικά στοιχεία για την Κύπρο απορρίφθηκαν και η προσπάθεια έληξε! Κλασικό παράδειγμα όπως το αποκαλούν οι ψυχολόγοι Confirmation Bias. Σημειώνω πως μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο δείχνει ότι στην Κύπρο το ποσοστό μαθητών που εγκαταλείπουν τα σχολεία είναι τελικά ψηλότερο από το αντίστοιχο της Φιλανδίας. Με απλά λόγια αρνούμαστε να αποδεχτούμε ότι έχουμε πρόβλημα. Κι αν κάποτε το αποδεχτούμε συνήθως είναι προσωρινά και τυπικά για χάριν της συζήτησης. Είναι μήπως και αυτό αποτέλεσμα του συστήματος παιδείας ή το αντίστροφο; Όποια απάντηση και να δώσει κάποιος θα είναι ικανοποιητική διότι θα αποτελεί αναγνώριση προβλήματος.

  • Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές, Πηγή: Έντυπο Περιοδικό Ευρωκέρδος, Τεύχος 207

Comments

comments

Categories: Απόψεις

Σχετικά με τον Συγγραφέα